![\"\"](\"https:\/\/unioun.lu\/wordpress\/wp-content\/uploads\/2023\/06\/Gelle-Fra-Ofress.jpg\")
Gl\u00e4ich no der Liberatioun sch\u00e9ngt et eng Polemik ginn ze hunn iwwert den Ofr\u00ebss vun der G\u00eblle Fra, den 21. Oktober 1940. Et gouf sech gefrot, ob och L\u00ebtzebuerger Firmen dru bedeelegt waren an ob d’Servicer vun der Stad L\u00ebtzebuerg d\u00ebs Aarbechten vun sech aus oder n\u00ebmmen \u00ebnner groussem Drock vum d\u00e4itsche Besatzer ausgefouert haten?<\/p>\n\n\n\n
An den Z\u00e4itschr\u00ebfte vum Joer 1945 ass net extra vill doriwwer gewuer ze ginn, ofgesi vu Behaaptunge w\u00e9i d\u00e9i hei aus dem Organ vun der Unioun (\u2019Unio\u2019n_1945-10- 24_p2):<\/p>\n\n\n\n
\n„Ons l\u00ebtzebuerger entrepreuneren hun sech zwar gestri\u00e9wt, d'“G\u00eblle Fra“ ofzereissen, m\u00e9 en axepartner wor do, d\u00e9n d’s\u00e2ch besuergt huet. Judassen ass et nach all sei li\u00e9we gin, fir wat solle mir am land keng hun?“<\/em>1<\/sup><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Hei goufe schw\u00e9ier Virw\u00ebrf erhuewen g\u00e9int e sougenannten \u00ab Axepartner \u00bb, woumat wuel n\u00ebmmen eng Firma mat italieeneschen Affinit\u00e9ite konnt gemengt sinn.<\/p>\n\n\n\n
Et war deemools och nach net gewosst, wat genee mat den Iwwerreschter vum Monument geschitt war, d\u00e9i an den zwou Wochen nom Ofr\u00ebss m\u00e9i oder w\u00e9ineger beschiedegt wechgeraumt gi sinn. Wou sinn d’Granit-Bl\u00e9ck mat den Inscriptiounen hikomm, di bronze Skulpture vun den zwee Zaldoten a besonnesch d\u00e9i vun der „G\u00eblle Fra“? Di allgemeng verbreete Meenung war d\u00e9i, datt d’G\u00eblle Fra vun den Nazien ageschmolt a fir d\u2019Waffeproduktioun m\u00ebssbraucht gi w\u00e4r. Et gouf awer och g\u00e4ren \u00ebnnerstrach, di beim Ofraume bedeelegt Servicer h\u00e4tte prob\u00e9iert, esou vill w\u00e9i m\u00e9iglech Deeler vum Monument virum Zougr\u00ebff vun den Nazien ze retten. Sou ze liesen de 24. Februar 1945 am LW, an der Rubrik „Stad L\u00ebtzebuerg :<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
\n– Um das „Monument du Souvenir“. Im Anschluss an unseren gestrigen Artikel \u00fcber die geplante Wiedererrichtung des „Monument du Souvenir“ wurde uns mitgeteilt, dass sowohl die „G\u00f6lle Fra“ (allerdings besch\u00e4digt) wie die Bronzefiguren dank der Umsicht und der Besorgnis guter Patrioten dem Zugriff der Deutschen entzogen werden konnten. In einem in den Lagern der Firma Jacquemart befindlichen sicheren Versteck haben auch sie die Zeit der Schmach \u00fcberlebt und werden, sobald die Arbeiten am Monument so weit sind, wieder an ihren alten Platz zur\u00fcckkehren. So wurde auch hier, wie bei so manchen anderen Gelegenheiten, den Preu\u00dfen ein Schnippchen geschlagen“<\/em>2<\/sup><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n
Et sollt zwar net esou schnell goe w\u00e9i hei virausgesot, awer di verstoppte Skulpture si bekanntlech am Laf vun de Joren etappeweis er\u00ebm opgedaucht a konnten op hir urspr\u00e9nglech Plaz zer\u00e9ckbruecht ginn 3<\/sup>:<\/p>\n\n\n\n
\n
- 1950 di zwee Zaldoten (opfonnt an engem Lager vun der Stad L\u00ebtzebuerg \u00ebnnert engem Koup Paweesteng an engem quasi intakten Zoustand);<\/li>\n\n\n\n
- 1980 d’G\u00eblle Fra (entdeckt \u00ebnnert de Gradin\u00eb vum Stadion um Belair an engem \u00e9ischter deplorablen Zoustand).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
W\u00e9i d\u00ebs Skulpturen vun der Firma Jacquemart op d\u00e9i Plaze komm waren, wou se sp\u00e9ider opgedaucht sinn, ass ons net bekannt.<\/p>\n\n\n\n
Di folgend nach net repertori\u00e9iert Dokumenter aus den Archive vun der Unioun k\u00e9inte vl\u00e4icht zur Kl\u00e4rung vun den opgeworfene Froe b\u00e4idroen. Si waren dem Aloyse Raths, dem President vum \u201eConseil national de la r\u00e9sistance\u201c, den 1.09.1975 vun der Mme Jacquemart zur Verf\u00fcgung gestallt ginn.<\/p>\n\n\n\n
Dokument 1<\/a> (drop klicke fir ze liesen)<\/p>\n\n\n\n
Br\u00e9if vum 25.07.1945, an deem de Gustave Jacquemart dem Achilles Giorgetti zertifi\u00e9iert, dass hien Zeie war w\u00e9i d\u00ebsen op zwou Reunioune mam Stad-Architekt formell refus\u00e9iert h\u00e4tt d’G\u00eblle Fra ewechzehuelen. Donieft verweist hien op en offizielle Rapport vum Ingenieur en chef Clement, vum 2.01.1945, wou och vum Jacquemart sengem Refus rieds gaange w\u00e4r. Et w\u00e4ren d’Gemengeservicer gewiescht, d\u00e9i \u00ebnnert dem Drock vun den d\u00e4itschen Autorit\u00e9iten d\u00ebse \u00ab Vandalismus \u00bb bedriwwen h\u00e4tten.<\/p>\n\n\n\n
Dokument 2<\/a><\/p>\n\n\n\n
02.01.1945 (?) \u2013 Br\u00e9if vum Ingenieur-Directeur (Clement?) un de Sch\u00e4fferot vun der Stad L\u00ebtzebuerg, an deem hien sech verwiert g\u00e9int Virw\u00ebrf aus der Bev\u00eblkerung, de Service des Travaux de la Ville de Luxembourg h\u00e4tt den Ofr\u00ebss ganz oder bal ouni Drock vun de \u00ab Preise \u00bb realis\u00e9iert. Hien annex\u00e9iert als Beweis dog\u00e9int e Rapport iwwert den Evenement a rappell\u00e9iert, hien an de Stad-Architekt Petit h\u00e4tten sech den 19. Oktober 1940 ouni Succ\u00e8s un de Sch\u00e4fferot an un d’Regierungskommissioun adress\u00e9iert fir an d\u00e4r Saach \u00cbnnerst\u00ebtzung ze kr\u00e9ien.<\/p>\n\n\n\n
Dokument 3<\/a><\/p>\n\n\n\n
27.12.1940 (oder 1944 ?)4<\/sup> \u2013 Bericht \u00fcber den Abbruch des Monument du Souvenir in Luxemburg, Stadtbaudirektor (mam Stempel: Ville de Luxembourg, Service des Travaux, Direction)<\/p>\n\n\n\n
Den Direkter (Clement??) best\u00e4tegt an d\u00ebsem Rapport d\u00e9i weesentlech Punkte vun den Notizze vum Stad-Architekt Petit (Dok. 4). Hie schreift, w\u00e9i hien an de Petit, \u00eb.a. nom Refus vu s\u00e4mtlechen Entrepreneuren, vum Oberb\u00fcrgermeister Hengst schr\u00ebftlech an \u00ebnner Undreeung vu Sanktiounen opgefuerdert gi w\u00e4ren, d’Aarbechte vum st\u00e4ttesche Bauamt \u00ebnnert senger Leedung duerchf\u00e9ieren ze loossen. Hien h\u00e4tt mam Petit dann nach versicht H\u00ebllef ze kr\u00e9ie beim Buergermeeschter a Sch\u00e4fferot an esouguer bei der Regierungskommissioun (di sp\u00e9ider Verwaltungskommissioun). D\u00ebst h\u00e4tt zwar zu engem kuerzfristegen Opschuppen iwwert de Weekend gefouert, h\u00e4tt awer net verh\u00ebnnert, datt m\u00e9indes drop de ganzen Obelisk mat H\u00ebllef vun engem stole Seel vu Paul W\u00fcrth an enger Dampwalz vu Karp-Kneip \u00ebmgerass ginn ass.<\/p>\n\n\n\n
Dokument 4<\/a><\/p>\n\n\n\n
25.10.1940 – Notizen \u00fcber den Verlauf des Abbruchs, Stadtarchitekt Petit<\/p>\n\n\n\n
Hei beschreift de Stad-Architekt Petit am Detail w\u00e9i hien a seng Servicer mam Ofr\u00ebss vun der „G\u00eblle Fra“ befaasst gi sinn, w\u00e9i eng Alternativen hie fir den Erhalt vum Monument virgeschloen hat (Ofschl\u00e4ife vun de frans\u00e9ischen Inscriptiounen am Sockel) a w\u00e9i e prob\u00e9iert huet Z\u00e4it ze gewannen. Mir gi gewuer, w\u00e9i all Privat- Entreprisen, w\u00e9i d’Gebridder Jacquemart, Michel Frank & Fils, Giorgetti an anerer sech erausgeriet hu, well se d\u00e9i Aarbechten net wollten duerchf\u00e9ieren, a w\u00e9i et dozou koum, datt d’Monument schliisslech einfach mat engem stole Seel vun enger Dampwalz \u00ebmgerass ginn ass.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
1<\/sup> Vum 10. M\u00ea 1940 bis den 10. September 1944 \u201eer\u00ebnnerongen\u201c 2. d\u00e9l (all rechter virbehalen) nodrock verbueden Sondermeldongen … a \u201eMonument du Souvenir\u201d. In: D\u2019Unio\u2019n, 2. Jg., no 152 (24.10.1945), p. 2. [Digitised by the National Library of Luxembourg, https:\/\/persist.lu\/ark:70795\/4hmd4k\/pages\/2\/articles\/DTL41]<\/p>\n\n\n\n
2<\/sup> ST\u00c2D L\u00cbTZEBURG. In: Luxemburger Wort, 1945. Jg., no 55-56 (24.02.1945), p. 3. [Digitised by the National Library of Luxembourg, https:\/\/persist.lu\/ark:70795\/0th2cd\/pages\/3\/articles\/DTL60])<\/p>\n\n\n\n
3<\/sup> cf. Link: Luxembourg-city<\/a><\/p>\n\n\n\n